Stresu doświadczają wszyscy, jest on wszechobecny. Potocznie kojarzy się nam z czymś przykrym, trudnym do zniesienia.

Termin „stres” pochodzi z fizyki, gdzie odnosi się on do różnego typu napięć, nacisków lub sił, które działają na system. Termin ten do nauk o zdrowiu wprowadził po raz pierwszy w 1926r. Hans Selye. W swych wczesnych pracach Selye używał terminu „stres” do opisania niespecyficznych reakcji organizmu na pewien bodziec. Reakcja stresowa jest reakcją psychofizyczną, oznacza to, że wchodzą tu w grę złożone związki między ciałem, a psychiką.

Bodziec wywołujący reakcję stresową nazywa się stresorem.

Źródła stresu:

   1.  grupa zewnętrzna: klimat, zanieczyszczenie środowiska, hałas, pośpiech, przeludnienie, natłok informacji;
   2. grupa międzyludzka: hierarchia społeczna, aspiracje zawodowe, konflikty międzyludzkie, sfera finansowa;
   3. grupa rodzinna: potrzeby emocjonalne, wartości kulturowe, wychowanie;
   4. grupa osobista: samorealizacja, samopoznanie, sumienie, wartości.

Stres można podzielić na:

   1. powodujący negatywną reakcję organizmu – dysstres;
   2. pobudzający, pozytywny – eustres.

W całym procesie reakcji stresowej wyróżnia się trzy etapy:

   1. etap alarmu – pojawia się w chwili zagrożenia. Organizm przygotowuje się do odparcia go i uwolnienia się od niego. Zaburzeniu ulega biochemiczna równowaga wewnątrzustrojowa (wzrost ciśnienia tętniczego, zwężenie naczyń krwionośnych, wzrost cholesterolu).

   2. etap obronny – jest właściwą fazą pokonywania trudności. Mechanizm alarmowy (aktywność gruczołów wydzielania wewnętrznego) przygotowuje organizm do dwóch rodzajów reakcji:

         1. do walki;
         2. do ucieczki.
         3. etap rezygnacji – występuje, gdy wyczerpią się naturalne możliwości obronne naszego organizmu.

Najczęstsze powody wyczerpania i rezygnacji to:

         1.  etap walki trwa zbyt długo;
         2.  nasze mechanizmy są zbyt osłabione;
         3.  sytuacje stresowe mają miejsce zbyt często.

Zazwyczaj organizm łatwiej adoptuje się do trudnej, ale znanej sytuacji, aniżeli do nowej. Funkcje adaptacyjne organizmu zależą także od układu nerwowego. Jego głównym zadaniem jest obrona organizmu przed negatywnymi skutkami zmieniających się warunków zarówno wewnątrz jak i zewnątrz organizmu.

Ważne jest, że znaczna część nadmiernego stresu w życiu człowieka jest inicjowana i produkowana przez niego. Człowiek reaguje na otoczenie własną interpretacją bodźców zewnętrznych. A interpretacja ta zależy od takich zmiennych jak: cechy osobowości, wychowanie, status społeczny, doświadczenie, wiedza, kondycja psychiczna. Stres jest stanem obciążenia psychicznego, który powstaje wówczas, kiedy staje się trudne lub niemożliwe wykonanie ważnego zadania, czy osiągnięcie wyznaczonego celu.

Większość ludzi radzi sobie ze stresem w sposób konstruktywny poszukując rozwiązań w trudnej sytuacji. Korzystają z własnych zasobów i pomocy bliskich, czy fachowców. Niektórzy jednak nie posiadając takich umiejętności szukają sposobów rozładowania napięcia, jaki niesie stres. Często sięgają po alkohol.

Alkohol kojarzy się z przyjemnymi chwilami i dostarcza pewnych krótkotrwałych korzyści. Ma działanie uspokajające, antydepresyjne, rozweselające.

Niekiedy sięgamy po alkohol po to, by pozbyć się przygnębienia i poprawić sobie nastrój. Z czasem pity częściej staje się niezbędny. Zachodzi wtedy zjawisko tolerancji: organizm coraz lepiej znosi coraz większe ilości alkoholu. Zaczyna się uzależnienie, brak dziennej dawki wywołuje objawy ze strony organizmu: złe samopoczucie, drżenie ciała, poty. To uczucie ustępuje po kolejnej dawce alkoholu. I tak zaczyna działać błędne koło uzależnienia.

Życie ludzi, którzy uzależniają się od substancji chemicznych, m.in. alkoholu cechuje brak równowagi. Jedną z ważnych zmian w trakcie uzależnienia jest obniżanie się odporności na cierpienie, jaki może nieść ze sobą stres. Alkoholicy mają duże deficyty w zakresie nabywania umiejętności życiowych, rozwiązywania problemów, są bardziej narażeni na stres. Osoby uzależnione mają silną tendencje do reagowania na stres poczuciem zagrożenia, któremu często towarzyszą: lęk, smutek, złość. Reagują emocjonalnie nieadekwatnie do sytuacji. Skutkiem ich zachowań są zakłócenia w ważnych obszarach życia: rodzinnego, zawodowego, kontaktów społecznych, życia duchowego. Straty, jakie są spowodowane piciem alkoholu dodatkowo wywołują silne napięcie i lęk. W sytuacjach stresowych organizm reaguje na silne zapotrzebowanie spowodowania sobie ulgi.

Alkoholik reguluje swoje emocje alkoholem, gdyż działa u niego Mechanizm Nałogowego Regulowania Emocji. Najważniejszą rolę w nałogowej dynamice procesów emocjonalnych, spełnia dążenie do szybkiego złagodzenia przykrych stanów za pomocą alkoholu, zamiast podjęcia próby radzenia sobie ze stresem.

Alkohol i stan upojenia, to odłączenie się od stanu rzeczywistości. Zapomnieć o problemach, odsunąć je od siebie, to sposób alkoholika na walkę ze stresem. Pomaga mu w tym aktywny Nałogowy Mechanizm Iuzji i Zaprzeczania, który zaburza funkcjonowanie poznawcze osoby uzależnionej .Polega to na tym, że utrudnia rozpoznawanie szkód spowodowanych piciem oraz dostarcza tłumaczeń przeszkadzających w powstrzymaniu uzależnienia i tworzy złudne, pozytywne wizje życia z alkoholem.

Osoby uzależnione na skutek aktywnego Mechanizmu Rozdwojonego i Rozproszonego ”Ja,” mają uszkodzoną zdolność do kierowania postępowaniem i do podejmowania decyzji. Nie planują życia, nie mają celów, nie potrafią wyciągać logicznych wniosków. nie ponoszą odpowiedzialności za swoje działanie. Jego wewnętrzne przekonanie, że poradzi sobie sam blokuje zasięgnięcia pomocy od innych. W sytuacjach dla nich trudnych stosują ucieczkę w alkohol.

W miarę jak uzależnienie rozwija się, alkoholik swoje życie koncentruje wokół picia. Stara się pozbyć w ogóle jakichkolwiek oczekiwań i żyć chwilą w upojeniu alkoholowym. A przecież oczekiwania wskazują na nasze potrzeby, pragnienia i obawy.

Zdrowienie zaczyna się od akceptacji faktu, że nie można bezpiecznie pić i trzeba definitywnie zaprzestać picia alkoholu. Sama abstynencja jednak nie wystarcza, pozwala jedynie na to, by proces zdrowienia mógł się rozpocząć. Zachowanie równowagi jest najważniejszym zadaniem dla powracającego do trzeźwości alkoholika.

Przed pacjentem jest długa droga trzeźwienia, gdzie pod okiem fachowców, z zastosowaniem technik terapeutycznych, udziałem grupy terapeutycznej, wspólnoty AA, nauczy się żyć ze swoją chorobą. Nabędzie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach trudnych, tak, by nie sięgać po alkohol.

Literatura:
J.Mellibruda, Z. Sobolewska-Mellibruda „Integracyjna psychoterapia uzależnień”;
Charly Cungi „Stawić czoło uzależnieniom”;
G. Everly, R. Rosenfeld „Stres, przyczyny, terapia i autoterapia”.
B. Hazon „Stres”.